Stanislav Grof maakt een duidelijk onderscheid tussen "bewustzijn" en "zich herinneren", waarbij hij niet automatisch zegt dat deze twee hetzelfde zijn. Grof pleit juist voor een veel ruimere en diepere definitie van bewustzijn dan die van het simpele cognitieve proces dat we met geheugen verbinden. Volgens hem is bewustzijn een fundamenteel en universeel fenomeen dat niet beperkt is tot hersenactiviteiten of aan cognitieve functies zoals herinneren en verbaal ophalen van ervaringen.
Het feit dat de hersenen bij de geboorte nog niet volledig ontwikkeld zijn, betekent volgens Grof niet dat het bewustzijn toen niet aanwezig of betekenisvol was. Integendeel, hij ziet bewustzijn als iets dat onafhankelijk van hersenstructuren kan bestaan en ook kan functioneren buiten de grenzen van rationeel, verbaal geheugen. Het niet kunnen herinneren van de geboorte in woorden of beelden is dus een beperking van het cognitieve geheugen, maar niet van het veld of de dimensie van bewustzijn zelf.
Grof pleit ervoor dat ervaringen en indrukken uit vroege levensfases, waaronder de geboorte, als non-verbale, lichamelijke, emotionele of transpersoonlijke ervaringen kunnen worden ervaren, vooral via holotrope bewustzijnstoestanden zoals diepe meditatie of ademwerk. Deze ervaringen worden niet per se als "herinneringen" in de gewone zin opgevat, maar als betekenisvolle bewustzijnsinhouden die in staat zijn helend en transformerend te zijn.
Samengevat in Grofs geest:- Bewustzijn is niet gelijk aan geheugen. Herinneren is een cognitieve functie van het brein; bewustzijn is een fundamenteler, mogelijk niet-fysiek fenomeen.
- Het niet kunnen herinneren van de geboorte komt voort uit de beperkte ontwikkeling van het cognitieve, verbale geheugen bij de geboorte, niet uit afwezigheid van bewustzijn.
- Vroege ervaringen kunnen als gevoelens, indrukken of transpersoonlijke ingevingen wel "ervaren" worden in vormen die buiten rationeel herinneren liggen.
Daarom is het vanuit Grofs perspectief correct om te zeggen dat hersenen niet voldoende ontwikkeld zijn voor herinneren, terwijl bewustzijn zelf toch al aanwezig en betekenisvol kan zijn.